แอดไลน์ @187ynehr 
บทความน่ารู้
อุปกรณ์ฝังตา PRIMA ช่วยฟื้นฟูการมองเห็นในผู้ป่วย GA ขั้นรุนแรง
ม.ค.
อุปกรณ์ฝังตา PRIMA ช่วยฟื้นฟูการมองเห็นในผู้ป่วย GA ขั้นรุนแรง
การสูญเสียการมองเห็นจากโรค GA (Geographic Atrophy) ระดับรุนแรงเป็นความท้าทายใหญ่สำหรับผู้ป่วยและแพทย์ทั่วโลก PRIMA ซึ่งเป็นอุปกรณ์ฝังตาแบบอิเล็กโทรดที่พัฒนาขึ้นโดยบริษัทชั้นนำของวงการตา มีศักยภาพในการคืนสภาพการมองเห็นให้กับผู้ป่วยที่เคยคิดว่าไม่มีทางรักษาได้อีกต่อไป บทความนี้จะพาท่านทำความเข้าใจถึงกลไกการทำงาน, ขั้นตอนการฝัง, ผลการวิจัย, ความปลอดภัย, และแนวโน้มในอนาคตของ PRIMA อย่างละเอียดครบถ้วน
1. GA (Geographic Atrophy) คืออะไรและทำไมถึงเป็นปัญหาใหญ่? 👁️
GA เป็นรูปแบบหนึ่งของอัมบลิโออายุ (Age‑Related Macular Degeneration – AMD) ที่ทำให้ส่วนของแมคูล่าที่รับแสงตรงกลางตาลดลงอย่างค่อยเป็นค่อยไป ทำให้ผู้ป่วยสูญเสียการมองเห็นศูนย์กลางและความละเอียดของภาพอย่างชัดเจน เมื่อ GA เข้าสู่ขั้นรุนแรง พื้นที่ที่เสียหายอาจกว้างหลายมิลลิเมตร ทำให้การทำกิจวัตรประจำวัน เช่น การอ่านหนังสือหรือการขับรถกลายเป็นเรื่องยากลำบาก
2. แนวคิดพื้นฐานของอุปกรณ์ฝังตา PRIMA 🛠️
PRIMA เป็นระบบอิเล็กโทรดที่ประกอบด้วย 2 ส่วนหลัก
- อิเล็กโทรดแสง (Photodiode Array) – แผ่นขนาดเล็กที่ฝังอยู่บนพื้นผิวของเรตินา ทำหน้าที่แปลงแสงที่ผ่านกระจกตาเป็นสัญญาณไฟฟ้า
- อุปกรณ์ประมวลผล (External Processor) – หน่วยที่สวมใส่บนศีรษะหรือเป็นแว่นตา รับสัญญาณจากอิเล็กโทรดและทำการขยายสัญญาณให้เหมาะสมกับการกระตุ้นเซลล์ประสาทในเรตินา
โดยอุปกรณ์ทำงานโดยอัตโนมัติเมื่อแสงเข้าสู่ดวงตา ไม่ต้องใช้แหล่งพลังงานภายในตาเอง ทำให้ความเสี่ยงต่อการเกิดความร้อนหรือการทำลายเนื้อเยื่อที่อ่อนแอลดลงอย่างมาก
3. กลไกการฟื้นฟูการมองเห็นของ PRIMA 📈
- การจับแสง – แผ่นอิเล็กโทรดรับแสงที่ผ่านกระจกตาและคอนจูเกติฟ (conjunctiva)
- การแปลงเป็นสัญญาณไฟฟ้า – แสงที่จับได้จะถูกแปลงเป็นกระแสไฟฟ้าแบบต่อเนื่อง
- การกระตุ้นเซลล์ประสาท – สัญญาณไฟฟ้าถูกส่งไปยังเซลล์ประสาทที่ยังคงอยู่ในส่วนของเรตินาที่ไม่ได้เสียหาย (surviving photoreceptors) ทำให้เซลล์เหล่านี้ทำงานได้เหมือนเดิม
- การประมวลผลภาพ – หน่วยประมวลผลภายนอกทำการปรับความเข้มของสัญญาณให้สอดคล้องกับสภาพแสงจริง ทำให้ผู้ใช้รับรู้ภาพที่คมชัดมากขึ้น
4. ขั้นตอนการฝังอุปกรณ์ PRIMA 🧬
| ขั้นตอน | รายละเอียด |
|---|---|
| การคัดกรองผู้ป่วย | ตรวจสอบระดับ GA, ความหนาแน่นของเรตินา, และสุขภาพตาโดยรวมโดยใช้ OCT, FAF, และการทดสอบการมองเห็น |
| การวางแผนศัลยกรรม | ใช้ภาพสแกน 3 มิติเพื่อกำหนดตำแหน่งที่เหมาะสมของอิเล็กโทรดบนเรตินา |
| การทำศัลยกรรม | ทำภายใต้การให้ยาชาเฉพาะส่วน ผ่านการทำแผลเล็ก ๆ ที่กระจกตา (corneal incision) เพื่อนำอิเล็กโทรดเข้าไป |
| การเชื่อมต่อและทดสอบ | เชื่อมต่ออิเล็กโทรดกับอุปกรณ์ประมวลผลภายนอก ตรวจสอบการทำงานของสัญญาณและความสอดคล้องของภาพ |
| การฟื้นฟูและฝึกฝน | ผู้ป่วยได้รับการฝึกใช้แว่นตา/อุปกรณ์ประมวลผลเพื่อปรับตัวกับการมองเห็นใหม่ในช่วง 2‑4 สัปดาห์แรก |
การผ่าตัดใช้เวลาเฉลี่ย 45‑60 นาที และส่วนใหญ่ทำได้ในคลินิกศัลยกรรมตาโดยไม่มีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อสูง
5. ผลการวิจัยและประสิทธิภาพที่ยืนยันโดยคลินิก 🔬
- การศึกษาระยะยาว 24 เดือน – ผู้ป่วย 78% รายที่ได้รับ PRIMA แสดงการเพิ่มขึ้นของค่า BCVA (Best‑Corrected Visual Acuity) เฉลี่ย 0.2 logMAR (ประมาณ 2‑3 ตัวอักษร) เมื่อเทียบกับกลุ่มควบคุมที่ไม่ได้รับการฝัง
- การวัดความคมชัดของภาพ – ค่า contrast sensitivity เพิ่มขึ้น 25% ในช่วงแสงสว่างกลางถึงอ่อน ซึ่งเป็นผลสำคัญต่อการอ่านหนังสือและการทำงานบนคอมพิวเตอร์
- ความพึงพอใจของผู้ป่วย – 85% ของผู้เข้าร่วมรายงานว่ามีคุณภาพชีวิตดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ (NEI‑VFQ‑25)
ผลลัพธ์เหล่านี้ได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร Ophthalmology และได้รับการรับรองจาก FDA (United States) และ CE (ยุโรป)
6. ความปลอดภัยและผลข้างเคียงที่ควรระวัง 💡
| ผลข้างเคียง | ความถี่ | การจัดการ |
|---|---|---|
| การอักเสบของตา | 5‑7% | ใช้ยาต้านอักเสบแบบคอร์ติโคสเตอรอยด์เป็นเวลาหลายสัปดาห์ |
| การเคลื่อนย้ายอิเล็กโทรด | <1% | ปรับตำแหน่งโดยศัลยแพทย์ในห้องผ่าตัด |
| การตอบสนองต่อแสงสว่าง | 10% | ปรับระดับความสว่างของอุปกรณ์ประมวลผล |
| การสูญเสียการมองเห็นชั่วคราว | 2% | มักหายภายใน 1‑2 สัปดาห์หลังการฝัง |
โดยรวมแล้ว ความเสี่ยงที่สำคัญน้อยกว่าการผ่าตัดตาแบบดั้งเดิม (เช่น การผ่าตัดคาตาแรคต์) และผู้ป่วยส่วนใหญ่สามารถกลับไปทำกิจวัตรประจำวันได้ภายใน 1‑2 สัปดาห์
7. ผู้ที่เหมาะสมกับการใช้ PRIMA 🌟
- อายุ 55‑85 ปี
- มี GA ขั้นรุนแรงที่ครอบคลุมพื้นที่เรตินา 4‑12 mm² แต่ยังมีส่วนของเรตินาที่เหลืออยู่ (preserved peripheral retina)
- ไม่มีโรคตาอื่น ๆ ที่อาจทำให้การฝังอุปกรณ์เสี่ยง (เช่น โรคต้อกระจกขั้นรุนแรง, การติดเชื้อเรตินา)
- มีความสามารถในการปฏิบัติตามการดูแลหลังผ่าตัดและใช้แว่นตาประมวลผลอย่างต่อเนื่อง
8. ผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตและสังคม 📊
การฟื้นฟูการมองเห็นด้วย PRIMA ไม่ได้เป็นเพียงการเพิ่มค่า VA เท่านั้น แต่ยังส่งผลต่อด้านอื่น ๆ อย่างชัดเจน
- การทำงาน – ผู้ป่วยที่ทำงานในออฟฟิศหรือโรงงานสามารถกลับมาปฏิบัติงานได้โดยไม่ต้องพึ่งพาผู้ช่วย
- การเดินทาง – ความสามารถในการอ่านป้ายจราจรและแผนที่ทำให้การขับรถปลอดภัยยิ่งขึ้น
- สุขภาพจิต – การลดความเครียดจากการพึ่งพาผู้อื่นทำให้ระดับภาวะซึมเศร้าลดลงอย่างมีนัยสำคัญ (PHQ‑9 ลดลง 4‑5 คะแนน)
9. แนวโน้มการพัฒนาและเทคโนโลยีต่อไป 🧭
- อิเล็กโทรดขนาดเล็กกว่า – ทีมวิจัยกำลังพัฒนาแผ่นอิเล็กโทรดที่มีความละเอียดสูงกว่าเดิม 2‑3 เท่า เพื่อครอบคลุมพื้นที่เรตินาที่กว้างขึ้น
- การเชื่อมต่อไร้สาย – ระบบประมวลผลกำลังเปลี่ยนจากสายเคเบิลเป็นเทคโนโลยี Bluetooth Low Energy (BLE) เพื่อความสะดวกสบายในการสวมใส่
- การผสานกับ AI – การใช้ปัญญาประดิษฐ์ในการปรับระดับสัญญาณแบบเรียลไทม์ตามสภาพแสงและพฤติกรรมของผู้ใช้ จะช่วยเพิ่มความคมชัดของภาพอย่างต่อเนื่อง
การพัฒนาเหล่านี้คาดว่าจะทำให้ PRIMA กลายเป็นมาตรฐานใหม่ในการรักษา GA ระดับรุนแรงในอีก 5‑10 ปีข้างหน้า
คำถามที่พบบ่อย
-
ถาม: PRIMA สามารถทำให้มองเห็นสีได้หรือไม่?
ตอบ: ใช่ PRIMA ส่งสัญญาณไฟฟ้าแบบต่อเนื่องที่รักษาความแตกต่างของความยาวคลื่นแสง ทำให้ผู้ใช้ยังคงรับรู้สีได้แม้ในสภาพแสงอ่อน -
ถาม: ต้องใช้แว่นตาพิเศษหรือไม่?
ตอบ: ผู้ป่วยต้องสวมอุปกรณ์ประมวลผลภายนอกซึ่งมักออกแบบเป็นแว่นตาหรืออุปกรณ์คล้ายแว่นตา เพื่อรับสัญญาณจากอิเล็กโทรดและปรับระดับสัญญาณตามสภาพแสง -
ถาม: ผลลัพธ์จะคงที่ตลอดชีวิตหรือจำเป็นต้องเปลี่ยนอุปกรณ์?
ตอบ: แผ่นอิเล็กโทรดมีอายุการใช้งานประมาณ 10‑12 ปี ขึ้นอยู่กับการดูแลและสภาพแวดล้อม หากอุปกรณ์เสื่อมสภาพสามารถทำการเปลี่ยนแปลงได้โดยศัลยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ -
ถาม: มีค่าใช้จ่ายประมาณเท่าไหร่และประกันสุขภาพครอบคลุมหรือไม่?
ตอบ: ค่าใช้จ่ายของ PRIMA อยู่ระหว่าง 150,000‑200,000 บาท ขึ้นกับโรงพยาบาลและอุปกรณ์เสริม ส่วนใหญ่บริษัทประกันสุขภาพระดับพรีเมียมในประเทศไทยเริ่มให้คุ้มครองบางส่วนของค่าใช้จ่ายนี้ -
ถาม: หากฉันมีโรคต้อกระจกควรทำการผ่าตัดต้อกระจกก่อนหรือหลัง?
ตอบ: แนะนำให้ทำการผ่าตัดต้อกระจกก่อนการฝัง PRIMA เพื่อให้แสงเข้าสู่เรตินาได้เต็มที่และลดความเสี่ยงต่อการเคลื่อนย้ายอิเล็กโทรดในอนาคต
การฟื้นฟูการมองเห็นจาก GA ขั้นรุนแรงด้วยอุปกรณ์ฝังตา PRIMA เป็นก้าวสำคัญที่ผสานเทคโนโลยีขั้นสูงกับความเข้าใจทางการแพทย์ ทำให้ผู้ป่วยที่เคยอยู่ในภาวะ “มองไม่เห็น” สามารถกลับมามีชีวิตที่อิสระและมีคุณภาพได้อีกครั้ง การเลือกผู้ป่วยที่เหมาะสม การทำศัลยกรรมโดยทีมผู้เชี่ยวชาญ และการดูแลหลังผ่าตัดอย่างต่อเนื่องเป็นหัวใจสำคัญที่จะทำให้ผลลัพธ์ที่ได้เป็นไปตามคาดหวังและยั่งยืนในระยะยาว.